1432-1460 Η ΕΛΕΝΗ ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΙΝΑ ΚΑΙ Ο ΤΖΙΒΙΤΑΝΟΣ ΤΩΝ ΑΛΥΚΩΝ

Ο Ιωάννης Β΄ (1432-1458) στέφθηκε Βασιλιάς Κύπρου, Ιερουσαλήμ και Αρμενίας στον Καθεδρικό της Αγίας Σοφίας στη Λευκωσία. Ο Ιωάννης παντρεύτηκε δύο Ελληνίδες πριγκίπισσες γόνους των Παλαιολόγων του Βυζαντίου. Η πρώτη πέθανε λίγο μετά τον γάμο της το 1440. Την δεύτερη, την Ελένη Παλαιολογίνα, ανεψιά του τελευταίου Βυζαντινού αυτοκράτορα, παντρεύτηκε το 1442. Η Βασίλισσα Ελένη ήταν ιδιαίτερα δυναμική σε σχέση με τον σύζυγο της και κατάφερε να έχει σύντομα αυτή τον πρώτο λόγο στις υποθέσεις του κράτους. Ο Ιωάννης Β΄ είχε σχέσεις και με μια τρίτη Ελληνίδα, την Μαριέττα της Πάτρας, με την οποία απέκτησε το 1440 ένα νόθο γιο, τον Ιάκωβο, ο οποίος έμελε να γίνει ο τελευταίος Βασιλιάς των Λουζινιάν. Ο Ιωάννης απέκτησε αργότερα με την Ελένη Παλαιολογίνα μια νόμιμη κόρη, την Καλότα. Τα προβλήματα με τους Γενουάτες και τους Μαμελούκους δεν έλειψαν, χωρίς όμως να φθάσουν ποτέ ξανά σε καταστάσεις εκτός ελέγχου για το Βασίλειο. Η άνοδος της δύναμης των Οθωμανών έκανε την Κύπρο πολύ επισφαλή και οι δυτικοί αντίκρισαν θετικότερα την ενίσχυση της. Αντίθετα το Βυζάντιο δέχθηκε ελάχιστη βοήθεια με αποτέλεσμα την άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453.

Την εποχή της Άλωσης η Ελένη ήταν Αντιβασιλέας της Κύπρου με απεριόριστες εξουσίες. Είχε ήδη ευνοήσει την Ορθόδοξη Εκκλησία και το Ελληνικό στοιχείο του νησιού, και δέχθηκε κύματα προσφύγων από την Κωνσταντινούπολη. Αργότερα δέχθηκε πολλούς έλληνες από την Πελοπόννησο, που επίσης καταλήφθηκε από τους Τούρκους. Το δεξί της χέρι στην Κύπρο ήταν ο καλαδελφός της Θωμάς, κι αυτός από το Μοριά, τον οποίο μάλιστα διόρισε Τζαμπερλάνον (Πρωθυπουργό). Η κόρη της Καρλότα παντρεύτηκε τον Ιωάννη της Κόιμπρα το 1456, αλλά αυτός έγινε σύντομα το αντίπαλο δέος στην εξουσία της Παλαιολογίνας. Το 1457 ο σύζυγος της Καρλόττας δολοφονείται και διαδίδεται ότι ο δολοφόνος ήταν το δεξί χέρι της Παλαιολογίνας, ο Τζαμπερλάνος Θωμάς. Ο ετεροθαλής αδελφός της Καρλότας Ιάκωβος, που με παρέμβαση του Βασιλιά πατέρα του σε ηλικία 16 ετών διορίσθηκε Αρχιεπίσκοπος Λευκωσίας, δολοφονεί κι αυτός μέσο 2 Σικελών συνεργατών του τον Πρωθυπουργό Θωμά, για να εκδικηθεί τον θάνατο του συζύγου της αδελφής του. Ο Βασιλιάς γίνεται έξω φρενών και καθαιρεί τον Ιάκωβο από την θέση του Αρχιεπισκόπου Λευκωσίας. Από φόβο για αντίποινα εναντίον του αλλά και για να καταλαγιάσει ο θυμός του Βασιλιά, ο Ιάκωβος πάει στις Αλυκές και επιβιβάζεται σε πλοίο. Τελικός προορισμός η Ρόδος. Εκεί βρίσκει καταφύγιο στο θρησκευτικό τάγμα των Ιωαννιτών Ιπποτών για 5 μήνες. Τον Μάιο του 1458 επιστρέφει αποφασισμένος να διεκδικήσει πίσω το αξίωμα του Αρχιεπισκόπου. Δολοφονεί πάλι μέσο δικών του ανθρώπων τον διοικητή της Λευκωσίας, που αντιτίθετο. Μετά από την κρίση που δημιουργήθηκε ο Ιωάννης αποκαθιστά τον νόθο γιο στην Αρχιεπισκοπή Λευκωσίας, η οποία με τα τεράστια της εισοδήματα έκανε ξανά τον Ιάκωβο άνθρωπο μεγάλης επιρροής στο Βασίλειο. Σαν Αρχιεπίσκοπος ο Ιάκωβος ήταν γνωστός και σαν Αποστόλε.  

Το 1458 πεθαίνει πρώτα η Βασίλισσα Παλαιολογίνα και λίγους μήνες αργότερα ο Ιωάννης Β΄. Στον θρόνο ανεβαίνει τον Οκτώβρη του ίδιου έτους η Καρλότα (1458-1460). Οι σχέσεις των δύο αδελφών εκτραχύνονται διότι διαδιδόταν ότι ο Ιάκωβος σκόπευε να σκοτώσει την Καρλότα, η δε Καρλότα σχεδίαζε την σύλληψη του ετεροθαλούς αδελφού της. Ο Ιάκωβος για μια ακόμη φορά διαφεύγει με άλογα που κάλπασαν για τις Αλυκές. Από εκεί ανέβηκε σε καράβι και έπλευσε για Συρία και τελικό προορισμό την Αίγυπτο και τον Μαμελούκο Σουλτάνο. Το ίδιο εκείνο βράδυ που έψαχναν τον Ιάκωβο στην Λευκωσία, μερικοί ψαράδες από την Λάρνακα, που πήγαν εκεί για να πουλήσουν την ψαριά τους, πληροφόρησαν τις αρχές ότι είχαν δει τον Ιάκωβο να σαλπάρει από την Λάρνακα. Στόχος πλέον του Ιακώβου ήταν να εξασφαλίσει βοήθεια από τους Μαμελούκους για να εκθρονίσει την αδελφή του. Η Καρλότα ετοίμαζε αυτή την εποχή νέο γάμο με το εξάδελφο της Λουδοβίκο της Σαβοίας, γιο της Άννας Λουζινιανής. Ο γάμος γίνεται τον Οκτώβρη του 1459, ενώ ο Ιάκωβος ήταν ακόμη στην αυλή του Σουλτάνου. Το Βασίλειο της Κύπρου έχει ήδη μπει σε μια νέα περίοδο ανασφάλειας, εμφύλιας έριδας, εκφυλισμού και αυτοκαταστροφής. Ο Σουλτάνος αποφάσισε να στηρίξει τον Ιάκωβο αφού για τους Μουσουλμάνους ήταν ανήκουστο την εξουσία να κατέχει μια γυναίκα.

Η φρικτή καταστροφή που έπαθε η πόλη των Αλυκών κατά τις επιδρομές των Μαμελούκων το 1425-26 φαίνεται τώρα να έχει επιδιορθωθεί πλήρως. Το λιμάνι της εξακολουθεί να είναι το σημαντικότερο της Κύπρου. Ένα ενδεικτικό στοιχείο είναι ότι ο Αρχιεπίσκοπος Ιάκωβος ή Αποστόλε έβρισκε άμεσα καράβι για να διαφύγει στο εξωτερικό μέσω των Αλυκών. Άλλο αποδεικτικό στοιχείο της σημαντικότητας του λιμανιού Λάρνακας είναι η μαρτυρία από κάποιο επισκέπτη Χανς Μπ. Φον Έπτινγκεν. Αυτός ο επισκέπτης προσκυνητής πέρασε από τις Αλυκές το 1460 και με κολακευτικά λόγια μιλά για το καλά επανδρωμένο φρούριο, το προστατευμένο λιμάνι, τα πολεμικά καράβια και μια συνεχή κατάσταση επιφυλακής και ετοιμότητας από τον διοικητή του φρουρίου, ο οποίος μάλιστα πρόσφερε φιλοξενία στους επισκέπτες. Λέγει λοιπόν ο Έπτιγκεν «... όταν οι επί κεφαλής του φρουρίου είδαν την γαλέρα μας, πήραν τα όπλα και ετοιμάστηκαν να μας κτυπήσουν. Όταν όμως κατάλαβαν ότι είμαστε προσκυνητές και είχαμε πρόχειρο οπλισμό, μας έδειξαν τις φιλικές τους διαθέσεις. Βάλαμε κι εμείς φιλικό σήμα στην πλώρη του καραβιού. Μας υποδέχθηκαν με σάλπιγγες και θόρυβο. Πλησίασαν οι βάρκες και ο διοικητής ανέβηκε στο καράβι όπου μας προσέφερε ξηρούς καρπούς και μας προσκάλεσε να τον επισκεφθούμε. Ήθελε να πωλήσει στον καπετάνιο μας δυο αδέλφια από την Τουρκία, ένα αγόρι και ένα κορίτσι, καθώς και ένα σαλπιγκτή και ένα μαύρο για 100 δουκάτα. Πάνω στις βάρκες είχαν κι άλλους αιχμαλώτους που προσπαθούσαν να πωλήσου...». Από τις λίγες αυτές γραμμές μπορούμε με σιγουριά να συμπεράνουμε ακόμα, ότι οι πειρατείες και τα σκλαβοπάζαρα δεν είχαν ακόμη τερματισθεί, και ότι οι Αλυκές εξακολουθούσαν να είναι το επίκεντρο. Η επίσκεψη αυτή δεν αποκλείεται να έγινε την εποχή που αναμένονταν εξελίξεις από την Αίγυπτο και την βοήθεια που θα έδιναν οι Μαμελούκοι στον Ιάκωβο, γι αυτό και η κατάσταση επιφυλακής στο λιμάνι. Διοικητής των Αλυκών στην περιγραφή αυτή δεν αποκλείεται να ήταν ήδη ο Τζιβιτάνος Γεώργιος Βουστρώνιος, ο οποίος αργότερα έγινε υποστηρικτής του νόθου Ιακώβου, τον οποίο βοήθησε σημαντικά στην εκθρόνιση της Καρλότας. Όταν μάλιστα ο Ιάκωβος έφθασε τον Σεπτέμβρη του 1460 στον Κόλπο της Αγίας Νάπας με στρατεύματα του Μαμελούκου Σουλτάνου για να καταλάβει την εξουσία, απέστειλε εκπροσώπους του στις Αλυκές, συνοδευόμενους από μαμελούκους στρατιώτες, για να φέρουν απ΄ εκεί αμάξια για να μεταφέρουν τα κανόνια και τις προμήθειες που αποβίβασαν στην Αγία Νάπα.