1474-1489 Η ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΚΟΡΝΑΡΟ

Το 1474 πέρασε από την Λάρνακα ο Αλεσσάντρο Ρινουτσίνι που λέει επί λέξη «... Περί το ένα τέταρτο του μιλιού από το λιμάνι των Αλυκών (ήταν περίπου εκεί που είναι σήμερα το ψαρολίμανο) στην παραλία, υπάρχουν διάφορα ίχνη που μαρτυρούν ότι σ΄ αυτό το μέρος βρισκόταν κάποτε μια θαυμαστή αρχαία πόλη. Από τα κτίσματα της απέμεινε τώρα μόνο ένας πύργος (το κάστρο της Λάρνακας), που ορθώνεται εκεί ακέραιος. Υπήρχε επίσης μια αρχαία εκκλησία η οποία αν και στέκει ακόμη, ωστόσο οι τοίχοι της είναι σε πολλά μέρη κατεστραμμένοι. Επίσης της απέμειναν οι τρεις τρούλοι καθώς και οι αψίδες και οι κολόνες. Λέγεται ότι η εκκλησία είναι αφιερωμένη στον Άγιο Λάζαρο. Αλλά οι άπιστοι (εννοεί οι ορθόδοξοι) κάτοικοι αυτής της χώρας έχουν εκεί ζωοπάζαρο με γαϊδούρια και χοίρους. Σε πολλά μέρη της πόλης διακρίνονται τα κατάλοιπα διαφόρων κτιρίων και ανακτόρων ευγενών και σωροί από μεγάλους ογκόλιθους....». Ο Ρινουτσίνη δεν αναγνώρισε ανάμεσα στα κατάλοιπα διαφόρων κτηρίων άλλη εκκλησία εκτός αυτή του Αγίου Λαζάρου. Από τις πιο πάνω αναφορές μαθαίνουμε λοιπόν ότι ο Άγιος Λάζαρος χρειαζόταν ριζική συντήρηση, πράγμα που έκαναν μερικές δεκαετίες αργότερα οι Ενετοί, όπως φαίνεται από την σχετική αλληλογραφία που ανακάλυψε πρόσφατα η Κύπρια ερευνήτρια Νάσα Παταπίου στα αρχεία της Βενετίας. Οι 3 τρούλοι της εκκλησίας μαρτυρείται ότι υπήρχαν καθ όλη την Φραγκοκρατία. Είναι λοιπόν πιθανότερο ότι κατεδαφίσθηκαν από τους Τούρκους μετά το 1571. Το κάστρο διατηρείτο επίσης σε αρκετά καλή κατάσταση. Μπορούμε βάσιμα να υποθέσουμε από τις πιο πάνω αναφορές ότι υπήρχαν ακόμη πολλά ίχνη της μεγάλης καταστροφής στην παραλιακή πόλη, που έγινε κατά την διάρκεια της εισβολής των μαμελούκων το 1425-26 και του εμφυλίου πολέμου του 1460-64. Τέλος σημειώνουμε την παράδοση να λειτουργούν ζωοπάζαρα κοντά στις εκκλησίες της πόλης. Αυτή η πολύ χρήσιμη εμπορική παράδοση σώθηκε μέχρι τις μέρες μας στο πανηγύρι του Αγίου Γεωργίου όπου στην είσοδο της πόλης στο δασάκι απέναντι από το νεκροταφείο οργανωνόταν ζωοπάζαρο. Αυτό γινόταν εκεί μέχρι το 1970, όπου ζωοπάζαρο πέραν από την γιορτή του Αγίου Γεωργίου, διοργανωνόταν και κατά την διάρκεια του Κατακλυσμού στον ίδιο ακριβώς χώρο.  

Μια άλλη αναφορά της εποχής από τον γερμανό ιππότη Κόνραντ Γκρούνεμπεργκ, που πέρασε από την Λάρνακα το 1486 λέει «... Κατά το ταξίδι της επιστροφής μας από τους Άγιους Τόπους παρασυρθήκαμε από δυνατή καταιγίδα στο λιμάνι των Αλυκών. Στο λιμάνι είδαμε 3 μεγάλες φορτηγίδες που φόρτωναν αλάτι και ξυλεία στα καράβια. Πιο πέρα από τις Αλυκές, στους πρόποδες ενός λόφου κοντά στη θάλασσα, βρίσκεται ένα κτήριο. Μπροστά απ’ αυτό υπάρχει ένας φούρνος και μια συστάδα δένδρων που προσφέρει σκιά. Εκεί μαζεύτηκαν οι Κύπριοι έμποροι όταν έφθασαν τα 4 καράβια μας. Το ίδιο έκανα και οι έμποροι από τα καράβια που έφθασαν. Εκεί άπλωσαν όλοι τα εμπορεύματα τους. Οι Κύπριοι διαθέταν διάφορα λινά, μεταξωτά και βαμβακερά υφάσματα και διάφορα κεραμικά αντικείμενα. Οι έμποροι από τα καράβια εξέθεσαν εμπορεύματα από την Βενετία, και την Γερμανία, τα οποία όμως πωλούσαν σε ψηλές τιμές». Το παζάρι λοιπό ανταλλαγής ή πώλησης εμπορευμάτων κοντά στην παραλία της Λάρνακας ήταν ευκαιριακό όταν υπήρχε άφιξη επισκεπτών. Είναι πολύ πιθανόν ότι κατά τις υπόλοιπες μέρες να λειτουργούσε για τους ντόπιους σε διαφορετικό σημείο της πόλης, πιθανότερο στον Λάρνακα όπου ήταν συγκεντρωμένος ο όγκος του πληθυσμού της πόλης. Ο όγκος όμως του εξαγωγικού εμπορίου γινόταν από τις Αλυκές. Το λιμάνι των Αλυκών ήταν ένα καλό αγκυροβόλιο αφού τα καράβια φόρτωναν με την βοήθεια φορτηγίδων. Η τροφοδοσία των πλοίων, όπως μαρτυρεί ο Ιππότης Κόνραντ, διευκολυνόταν με την ύπαρξη φούρνου κοντά στο λιμάνι, αφού τα παξιμάδια και οι γαλέτες ήταν το κυριότερο είδος ζήτησης από τα καράβια γιατί διατηρούνται μεγάλα χρονικά διαστήματα. Πολλών ειδών υφάσματα και κεραμικά καθημερινής χρήσης παραγόντουσαν στην Κύπρο και είχαν ζήτηση από τους επισκέπτες. Τέλος μπορούμε να συμπεράνουμε ότι τα εισαγόμενα είδη ήταν σπάνια και ακριβά αυτή την περίοδο. 

Οι Ενετοί σταδιακά αλλά αποφασιστικά εδραιώνουν την εξουσία τους στην Κύπρο. Με την δικαιολογία της στήριξης και προστασίας της Βασίλισσας Αικατερίνης Κορνάρο, εξουδετέρωσαν σταδιακά όλες τις άλλες πολιτικές δυνάμεις στο νησί και ανάλαβαν στην πραγματικότητα οι ίδιοι την διακυβέρνηση. Παραμέρισαν σε μεγάλο βαθμό και την ίδια την Βασίλισσα η οποία είχε τον ρόλο απλώς της επικύρωσης και νομιμοποίησης των Ενετικών αποφάσεων. Για καλό και για κακό οι Ενετοί απομάκρυναν από την Κύπρο όλους τους ζώντες συγγενείς του τελευταίου Λουζινιάν. Σε ηλικία 12 ετών πέθανε στο Φρούριο της Πάδοβα η νόθη κόρη του Ιακώβου Β΄ Κάρλα, ενώ στην Βενετία και υπό τον έλεγχο των αρχών, έζησαν οι δυο νόθοι γιοι του Ιακώβου Β΄ . Σταδιακά απομακρύνθηκαν από την Κύπρο και οι Κύπριοι λαϊκοί ηγέτες των Ορθοδόξων Ελλήνων που υποστήριζαν την Βασίλισσα, όπως ο Στέφανος Κουδουνάς και Ιωάννης Μαύρος, καθώς και πολλοί ευγενείς υποστηρικτές της Αικατερίνης. Έχουμε λοιπόν για 15 χρόνια την επικυριαρχία των Ενετών στην Κύπρο, οι οποίοι όμως περίμεναν την κατάλληλη στιγμή για ενσωμάτωση της Κύπρου στο κράτος τους.  

Τον Ιούνιο του 1486, οι Ενετοί μετάφεραν όλο τον στόλο τους στην Κύπρο γιατί ο Σουλτάνος της Κωνσταντινούπολης έπλευσε με όλο του τον στόλο εναντίον του Μαμελούκου Σουλτάνου της Αιγύπτου. Οι προθέσεις των Τούρκων ήταν πολύ απειλητικές και για την Κύπρο. Έτσι δυνατός στόλος των Ενετών παράμεινε στην Κύπρο σαν αποτρεπτική δύναμη μέχρι τέλους των εχθροπραξιών μεταξύ των δύο Σουλτάνων το 1488. Οι Ενετοί είναι πλέον πεισμένοι ότι για να αποτρέψουν τους Τούρκους αλλά και τους Μαμελούκους από του να καταλάβουν την Κύπρο έπρεπε να τους δείξουν ότι η Κύπρος ανήκει στην Βενετία και ότι η Γαληνοτάτη Δημοκρατία θα αμυνόταν με αποτελεσματικότητα. Για να γίνει αυτό έπρεπε να απομακρυνθεί η Αικατερίνη, η οποία επιπλέον σχεδίαζε μυστικά από τους Ενετούς νέο γάμο, πράγμα που αν γινόταν θα περιέπλεκε πολύ την βελούδινη διαδοχή τους στην Κύπρο. Τον Οκτώβριο του 1488 λήφθηκε από τους Ενετούς η τελική απόφαση την οποία διατάχθηκε να εφαρμόσει ο γενικός καπετάνιος της θάλασσας Φραγκίσκο Πριούλι. Ο Ναύαρχος θα έπρεπε να επιβιβάσει την Βασίλισσα σε μια γαλέρα με προορισμό την Βενετία, ενώ ο στόλος θα έπρεπε να παραμείνει στην Κύπρο έτοιμος για κάθε ενδεχόμενο. Για να αποφευχθούν όμως περιπλοκές στην διαδοχή θα έπρεπε η Αικατερίνη να αποχωρήσει οικειοθελώς και να εκχωρήσει τα δικαιώματα της στον διάδοχο και κηδεμόνα της, δηλαδή την Γαληνοτάτη Δημοκρατία. Τα πράγματα απλοποιήθηκαν επειδή το 1487 είχε αποθάνει και η πρώην Βασίλισσα της Κύπρου Καρλότα, η αδελφή του Ιακώβου Β΄. Για να πεισθεί η Αικατερίνη επιστρατεύθηκαν η μητέρα της αλλά κυρίως ο αδελφός της και τα Ενετικά της αισθήματα. Η οριστική αποχώρηση της Αικατερίνης από την Κύπρο, εν μέσω βαρύτατης ατμόσφαιρας και οδυρμών έγινε τελικά τον Φεβρουάριο του 1489. Διάφορες αποχαιρετιστήριες τελετές έγιναν στην Λευκωσία και την Αμμόχωστο. Οι Αλυκές παρέμεναν όμως ο κατ’ εξοχή τόπος εσόδων και εμπορίου για το κράτος. Αυτή την περίοδο ο Γάλλος επισκέπτης Ζιαν ντε Κισαρμουά μαρτυρεί ότι οι Ενετοί μάζευαν από τις Αλυκές αλάτι το οποίο εξήγαγαν με εκατό πλοία ετησίως με τεράστια αξία σε χρυσάφι. Επίσης οι Αλυκές άρχισαν να συγκεντρώνουν μεγαλύτερο πληθυσμό αφού πολλοί έμποροι μετακινήθηκαν από την Αμμόχωστο προς την Λάρνακα όπου οικοδόμησαν νέα σπίτια και αποθήκες. Η νέα κατάσταση πραγμάτων στις Αλυκές και τον Λάρνακα ενόχλησε τους κατοίκους της Αμμοχώστου, που με επιστολή τους προς το Δόγη πριν περάσουν δύο χρόνια από την προσάρτηση της Κύπρου, ζητούσαν όπως με κάποια κίνητρα προς όφελος της Αμμοχώστου περιορίσει την πάρα πέρα ανάπτυξη του λιμανιού της Λάρνακας. Η απάντηση του Δόγη σύμφωνα με το Αρχείο της Βενετίας που αποκάλυψε πρόσφατα η Νάσα Παταπίου, ήταν αρνητική. Τους λόγους της άρνησης θα τους δούμε στο επόμενο κεφάλαιο.