381-476 μ.Χ. ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΕΙΔΩΛΟΛΑΤΡΙΑΣ

Ο Μέγας Θεοδόσιος (379-395) σε ηλικία 32 ετών γίνεται Αυτοκράτορας της Ανατολής. Όμως, το 394 διώχνει τον Ευγένιο της Δύσης και γίνεται αυτός Αυτοκράτορας όλης της αυτοκρατορίας. Ήταν καλός χριστιανός, υπέρμαχος της Πίστης και πολέμησε την ειδωλολατρία, τον Αρειανισμό και όλες τις αιρέσεις της εποχής του. Κάλεσε για τον σκοπό αυτό την Β’ Οικουμενική Σύνοδο στην Κωνσταντινούπολη (381). Εκεί συμπληρώθηκε το Σύμβολο της Πίστεως και καταδικάσθηκαν οι αιρέσεις και η ειδωλολατρία. Στην Δεύτερη Οικουμενική συμμετέχει Κυπριακή αντιπροσωπία με τον Άγιο Μνημόνιο ή Μνήμιο Επίσκοπο Κιτίου και άλλους 3 Κύπριους ιεράρχες. Τον Ιούλιο Πάφου, Θεόπομπο Τριμιθούντος και Τύχωνα Αμαθούντος. Ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου, Άγιος Επιφάνειος Κωνσταντίας δεν υπέγραψε το πρακτικά, αφού πήγε στην Ρώμη μετά από επείγουσα πρόσκληση της κόρης του αυτοκράτορα. Ο Άγιος Μνήμιος Επίσκοπος Κιτίου είναι ο 5ος στην σειρά Άγιος από την Λάρνακα.

Το ναυτικό εγχειρίδιο «Σταδιασμός», που είναι έργο αυτής της περιόδου (4ος αιώνας μ.Χ.) καταγράφει την απόσταση του Κιτίου από την Ασκαλώνα της Παλαιστίνης (Ισραήλ σήμερα) στα 3.300 στάδια, δίνοντας μας έτσι έμμεσα την πληροφορία ότι το Κίτιο ήταν το βασικό λιμάνι της Κύπρου από το οποίο εξακολουθούσε να γίνεται η ναυτική σύνδεση της Κύπρου με την Συρό-Παλαιστινιακή ακτή. Εφόσον ο Σταδιασμός γράφηκε σαν βοήθημα για ναυτιλλομένους, μπορούμε να υποθέσουμε ότι το Κίτιο εξακολουθεί να είναι οριοθετημένο σημείο πλοήγησης στην ανατολική Μεσόγειο και ένας σημαντικός ναυτικός προορισμός στην περιοχή. Το αρχαίο προστατευμένο λιμάνι του Κιτίου δεν αναφέρεται και πρέπει να άρχισε σταδιακά να προσχώνεται και να τίθεται σε αχρηστία, τουλάχιστον για τα μεγάλα πλοία, αν και υπάρχει αρχαιολογική μαρτυρία που σημειώνει την ύπαρξη θεμελίων Βυζαντινού οχυρωματικού κάστρου στην Παμπούλα (αρχαίο λιμάνι) και μετά τις Αραβικές επιδρομές (649-965).

Ο Θεοδόσιος με διάταγμα του που εκδόθηκε το 392 απαγόρευσε τους εθνικούς ιερείς, έκλεισε ή κατάστρεψε όλους τους ειδωλολατρικούς ναούς, κατάργησε τα μαντεία και εξάλειψε την ειδωλολατρία. Στη προσπάθεια του αυτή δυστυχώς κατάργησε το 394 τους Ολυμπιακούς και άλλους Διεθνείς αθλητικούς αγώνες, έκλεισε τις φιλοσοφικές σχολές στην Αθήνα και απαγόρευσε κι άλλες παγανιστικές δραστηριότητες όπως για παράδειγμα το θέατρο . Για τον λόγο αυτό ανακηρύχθηκε από τους Χριστιανούς σε Μέγα. Στο Κίτιο σημαντικές παλαιότερες δραστηριότητες της πόλης όπως ο αθλητισμός, οι αγώνες, οι θεατρικές παραστάσεις, η μη χριστιανική παιδεία καταργούνται, όπως και στο υπόλοιπο της αυτοκρατορίας, κάνοντας τη ζωή στη πόλη φτωχότερη. Ο Θεοδόσιος πέθανε το 395 αφού διαχώρισε την αυτοκρατορία στα δύο του παιδιά, τον Ονώριο στην Δύση και τον Αρκάδιο στην Ανατολή. Στη 3η Οικουμενική Σύνοδο, που συγκλήθηκε το 431 στην Έφεσο από τον Θεοδόσιο Β΄ τον Μικρό (408-450) δεν έλαβε μέρος Επίσκοπος Κιτίου. Ο Μαρκιανός (450-457) συγκάλεσε την 4η Οικουμενική Σύνοδο στην Χαλκιδόνα. Στην πολυμελή Κυπριακή αντιπροσωπεία δεν συμμετέχει πάλι Επίσκοπος από το Κίτιο. Η 4η Οικουμενική ασχολήθηκε ξεχωριστά με το αυτοκέφαλο της Κυπριακής εκκλησίας, που αμφισβητούσε έντονα το Πατριαρχείο της Αντιόχειας. Στα 476 η δυτική αυτοκρατορία (Ρώμη) καταστράφηκε από βάρβαρους επιδρομείς και σταμάτησε να υπάρχει. Στην ανατολική αυτοκρατορία, που περιλαμβάνεται το Κίτιο, επικρατεί τώρα η Ελληνική γλώσσα, πολιτισμός και γίνεται σταδιακά μια ελληνική θρησκευτική αυτοκρατορία του Χριστού, το Βυζάντιο.