653-691 μ.Χ. ΟΥΔΕΝΟΣ ΕΔΑΦΟΣ

Οι συνέπειες της επιδρομής του 653 δεν ήταν μόνιμες στην Κύπρο γιατί οι Άραβες δεν μπόρεσαν να μετακινήσουν τον πληθυσμό στον Ισλαμισμό αλλά ούτε θέλησαν να κάνουν την Κύπρο μέρος του χαλιφάτου (ισλαμικής κυριαρχίας) παρά μόνο να αυξήσουν τα έσοδα του νεοϊδρυθέντος κράτους τους ετοιμαζόμενοι για επίθεση εναντίον της Κωνσταντινούπολης για τελική επικράτηση. Μέσα σε συνθήκες απρόσκοπτης τέλεσης των θρησκευτικών δικαιωμάτων στο νησί το 655 ο Θεόδωρος « Αγιώτατος Επίσκοπος της Κιτιέων φιλοχρίστου πόλεως » συλλειτουργεί στον εορτάζοντα Ναό του Αγίου Σπυρίδωνα στην Τριμιθούντα κατά την 12η Δεκεμβρίου με τον Αρχιεπίσκοπο Κύπρου Άγιο Σέργιο, τον Αρχιεπίσκοπο Κρήτης Παύλο και τους επισκόπους Τριμιθούντος, Πάφου και Λαπήθου. Με άλλα λόγια η ζωή της Επισκοπής Κιτίου συνεχίζεται απρόσκοπτα όπως και του αποδεκατισμένου τώρα πληθυσμού παρόλες τις δυσκολίες τις προηγούμενης 5ετίας. Όμως, φαίνεται ότι ο πληθυσμός της πόλης αρχίζει να μετακινείται τώρα «στον Λάρνακαν», δηλαδή στο βαθούλωμα, την σημερινή περιοχή Χρυσοπολίτισσας,-Σωτήρας – Αϊ Γιάννη, περίπου 1-2 χιλιόμετρα μακρύτερα από την θάλασσα για να μη φαίνεται ο οικισμός, για να παρέχεται περισσότερος χρόνος απομάκρυνσης του πληθυσμού σε περιπτώσεις εχθρικών αποβάσεων, και γενικά για περισσότερη ασφάλεια σε περιπτώσεις επιθέσεων από την θάλασσα ακριβώς όπως έκανε και ολόκληρος ο πληθυσμός της Κύπρου την εποχή αυτή.  

Ο Μωαβίας το 661 έγινε ο 5ος Χαλίφης του Ισλάμ σκοτώνοντας τον Αλί, τελευταίο απόγονο του Μωάμεθ. Η δολοφονία του Αλί από τον Μωαβία και η εγκαθίδρυση δικής του δυναστείας, σε βάρος της δυναστείας του Μωάμεθ, δημιούργησε σχίσμα στο Ισλάμ και την γένεση των Σιιτών Μουσουλμάνων, που πίστευαν στον Αλί, και των Σουνιτών, που δέχθηκαν σαν διάδοχο του Μωάμεθ τον Μωαβία. Ο Χαλίφης πλέον Μωαβίας φθάνει μπρος στα τείχη της Κωνσταντινούπολης πρώτα το 668. Επανέρχεται το 673 και πολιορκεί την Πόλη ανεπιτυχώς για πέντε σχεδόν χρόνια. Το 677 υπογράφει 30ετή ειρήνη με τον Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Δ’ Πωγωνάτο , πολύ ευνοϊκή για τους Βυζαντινούς. Ο Πωγωνάτος μέσα στο πνεύμα της ανασύνταξης όλων των δυνάμεων της αυτοκρατορίας συγκάλεσε την 6η Οικουμενική Σύνοδο στη Κωνσταντινούπολη το 680/81. Εν όψη των μεγάλων εξωτερικών κινδύνων θέλησε να θέση τέρμα στις εκκλησιαστικές έριδες. Την Κύπρο αντιπροσώπευσε 3μελής αποστολή με τον Κιτίου Τύχων, Σόλων Στρατόνικο και ο Τριμιθούντος Θεόδωρο. Το Κίτιο και η Επισκοπή του εξακολουθούν λοιπόν να βρίσκονται στο προσκήνιο μετά τις καταστροφικές επιδρομές σε μια περίοδο που η Κύπρος παρέμεινε έδαφος ουδενός αλλά πλήρωνε φόρους και στις 2 μεγάλες δυνάμεις της εποχής, προσπαθώντας να διατηρήσει τις ισορροπίες για να μη προκαλέσει νέες εχθροπραξίες και επιδρομές στο έδαφος της. Ο Άγιος Τύχων γίνεται αυτή την Εποχή ο 6ος Άγιος από την Λάρνακα αφού όλοι οι Ιεράρχες που λάμβαναν μέρος σε Οικουμενικές Συνόδους ανακηρύσσονταν αργότερα σε Αγίους. 

Ο Ιουστινιανός Β’ Ρινότμητος(685-695 και 705-711), διάδοχος του Κωνσταντίνου Δ’ Πωγωνάτου και ο Απτ αλ Μάλακ (685-705), διάδοχος του Μωαβία, ανανέωσαν την συμφωνία ειρήνης των προκατόχων τους το 688 με την επιμονή του νέου Χαλίφη, που ενδιαφερόταν να απαλλαχθεί από τους Μαδραϊτες αντάρτες πολεμιστές του Βυζαντίου στο Λίβανο, που με τις επιθέσεις και την ανδρεία τους αποτελούσαν ένα «μπρούντζινο τείχος» του Βυζαντίου στα μετόπισθεν και τις συγκοινωνίες της Αραβικής ενδοχώρας. Ο Χαλίφης προσέφερε μεγάλα νέα ανταλλάγματα στο νεαρό και άπειρο Ιουστινιανό Β’, που ήταν εκείνη την χρόνια μόλις 18 ετών. Για την αποχώρηση των Μαδραϊτών από τα εδάφη του προσέφερε την αντίστοιχη αποχώρηση από την Κύπρο των Μωαμεθανών που εγκατέστησε ο Μωαβίας στη Πάφο και ένα εξωπραγματικό φόρο υποτελείας σε χρυσά νομίσματα και είδος τα οποία ο Ιουστινιανός Β’ δέχθηκε με ευχαρίστηση και απομάκρυνε τους Μαδραϊτες από τον Λίβανο, διαπράττοντας έτσι ένα τεράστιο λάθος. Ένας σημαντικός αριθμός ήλθε στη Κύπρο φέρνοντας μαζί τους την λατρεία των στρατιωτικών τους Αγίων Μάμα και Γεωργίου, που αυτή την εποχή αρχίζουν να λατρεύονται στη Λάρνακα και το χωριό Τρούλλοι, μια ένδειξη πιθανής εγκατάστασης τους στις δύο αυτές περιοχές. Οι Μωαμεθανοί της Πάφου αποχώρησαν καταστρέφοντας και τον οικισμό που έκτισαν. Σε μερικά χρόνια όμως ο Απτ αλ Μάλακ αρχίζει σκόπιμα να αθετεί στην συμφωνία και να προκαλεί την απειρία και τον κυκλοθυμισμό του Ιουστινιανού Β’, ο οποίος παρασύρεται το 691 σε στρατιωτική ήττα στην Μικρά Ασία και εκεί που είχε το πάνω χέρι και τους όρους της συμφωνίας με το μέρος του, να βρεθεί ηττημένος αντιστρέφοντας αδικαιολόγητα το πλεονέκτημα υπέρ των Αράβων. Τώρα αρχίζουν μερικές από τις χειρότερες περιπέτειες που έζησαν ποτέ οι Κύπριοι σ’ όλη την διάρκεια της ιστορίας.