691-787 μ.Χ. ΞΕΡΙΖΩΜΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ

Μετά την στρατιωτική ήττα από τους Άραβες στην Σεβαστούπολη κοντά στην Καισαρεία της Μικράς Ασίας το 691, ο Ιουστινιανός Β΄ πανικοβάλλεται και ενεργεί με ακόμη πιο αμφιλεγόμενο και επιπόλαιο τρόπο με αποτέλεσμα να διατάξει και να οργανώσει την μετακίνηση όλου του πληθυσμού της Κύπρου το 692. Η επίσημη δικαιολογία ήταν η απελευθέρώση των Κυπρίων από την δουλεία και η σωτηρία τους από τους φόρους και τις επιδρομές των Αράβων. Την εκδοχή αυτή δέχθηκε επίσημα και η Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδος (693) στην οποία έλαβαν μέρος και οι Κύπριοι Ιεράρχες από την Νέα Ιουστινιανή (Κύζικος του Ελλήσποντου) δίνοντας μάλιστα και έμφημον μνεία στο ευσεβή Βασιλέα για τον μόχθο του να σώσει τους Κυπρίους. Στην Πενθέκτη Οικουμενική δεν έλαβε μέρος Ιεράρχης από το Κίτιο. Αυτό μας κάνει να υποθέσουμε ότι ο Κιτίου πιθανόν να ήταν ηλικιωμένος, είτε παρέμεινε στην Κύπρο και να μετακινήθηκε από τους Άραβες στον Λίβανο αφού με δική τους νέα εκδικητική επίθεση στην Κύπρο οδήγησαν σε εξορία όσους Κύπριους είχαν απομείνει στο νησί σε τοποθεσία μεταξύ Τύρου και Σιδώνας. Η κυκλοθυμική και επιπόλαιη συμπεριφορά του Ιουστινιανού Β’ σε πάρα πολλά θέματα του κράτους οδήγησαν στην εκθρόνιση του το 695 και το κόψιμο της μύτης του από τους επαναστάτες. Φαίνεται ότι ο Τιβέριος Β΄ Αψίμαμαρος (695-705), που τον διαδέχθηκε στο θρόνο διέταξε τον επαναπατρισμό των Κυπρίων από την Κύζικο περί το 700 και ταυτόχρονα έστειλε επίσημη αποστολή για να παρακαλέσει τον Χαλίφη να επιτρέψει και στους υπόλοιπους Κύπριους που κρατούσε να επιστρέψουν και αυτοί στη Κύπρο, κάτι το οποίο ο Χαλίφης δέχθηκε άμεσα. Οι ταλαιπωρίες και ο νέος αποδεκατισμός του Κυπριακού πληθυσμού καταγράφεται από πολλούς ιστορικούς της εποχής. 

Αρχίζει τώρα μια νέα περίοδος ουδετερότητας για την Κύπρο αφού ο Τιβέριος Β’ και αργότερα ο Λέων Γ΄ με στρατιωτικές νίκες επί των Αράβων κατάφεραν να επαναφέρουν τις ισορροπίες στην Περιοχή της Κύπρου. Επανήλθε δηλαδή η παλαιότερη συμφωνία όπου οι Κύπρος πλήρωνε φόρους και στις δύο δυνάμεις, με ελεύθερη διακίνηση στόλων και από τις δύο πλευρές αλλά χωρίς κατασκοπεία από μέρους Κυπρίων σε βάρος οποιουδήποτε. Το 726 και το 743 έχουμε νέες Αραβικές επιδρομές και απαγωγές Κυπρίων. Το 747 ναυλοχεί στην Κύπρο μεγάλος Βυζαντινός στόλος ο οποίος καταφέρνει βορείως της Κύπρου στην Κεραμέα (Κερύνεια?) συντριπτικό κτύπημα στον διερχόμενο Αραβικό στόλο. Το 772/73 έχουμε νέα επιδρομή στην οποία οι Άραβες συνέλαβαν τον Βυζαντινό διοικητή Κούρικο Σέργιο προφανώς σε κίνηση διατήρησης της ουδετερότητας στο νησί. Αυτή την εποχή έχουμε την εικονομαχία (726-843) στο Βυζάντιο και επειδή η Κύπρος δεν απολαμβάνει ασφάλεια αλλά είναι εικονόφιλη, ο Βυζαντινός στρατηγός Λαχανοδράκων (770) απειλεί να εξορίσει εδώ μοναχούς που υποστήριζαν τις Άγιες εικόνες. Η Κύπρος και ιδιαίτερα το Κίτιο ήταν σ’ όλη την διάρκεια της εικονομαχίας υπερ της διατήρησης των Εικόνων πράγμα που μαρτυρήθηκε από τον ίδιο Επίσκοπο Κιτίου Θεόδωρο κατά την παρουσία του στη έβδομη Οικουμενική Σύνοδο του 787.

Η εικονομαχία ξεκίνησε από τον Λέοντα Γ΄ που υπηρέτησε σαν στρατηγός στην Ανατολή και είχε μεγάλη επαφή με τις αντί-εικονικές απόψεις των Αράβων . Όταν έγινε αυτοκράτορας (726), σε μια προσπάθεια να απαμβλύνει τις θρησκευτικές διαμάχες και ιερούς πολέμους με τους Μωαμεθανούς εξέδωσε απαγορευτικό διάταγμα κατά των εικόνων (730). Άρχισε έτσι μια νέα εμφύλια βυζαντινή έριδα που διάρκεσε 120 περίπου χρόνια. Το 754 έγινε η εικονομαχική σύνοδος της Ιερείας η οποία αγνοήθηκε πλήρως από τους Κύπριους Ιεράρχες, σε αντίθεση με την εικονοφιλική έβδομη Σύνοδο της Νίκαιας το 787 που εκπροσωπήθηκε από 7μελή αποστολή. Κατά τη διάρκεια της 7ης Οικουμενικής Συνόδου ο Κιτίου Θεόδωρος έλαβε τον λόγο υποστηρίζοντας την θαυματουργική διάφορων εικόνων ανάμεσα τους και μια από το Κίτιο. Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως κατά την 7η Οικουμενική ήταν ο Ταράσιος, Κυπριακής καταγωγής και επίσης εικονόφιλος. Κύπριος ήταν και ο Πατριάρχης Παύλος Δ΄ προκάτοχος του Ταράσιου, που ήταν επίσης εικονόφιλος. Και οι δύο αυτοί Ιεράρχες έζησαν την περίοδο της Αυτοκράτειρας Ειρήνης της Αθηναίας, επίσης εικονόφιλου. Ο Κιτίου Θεόδωρος είναι ο 7ος Άγιος της Λάρνακας αφού ανακηρύχθηκε Άγιος λόγω της συμμετοχής του στην 7η Οικουμενική.