910-965 ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΩΝ ΑΡΑΒΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

Μετά την αραβική επιδρομή με επί κεφαλής τον εξωμότη Δαμιανό η Κύπρος επανέρχεται στο καθεστώς ουδετερότητας. Οι Κύπριοι για να κρατούν τις ισορροπίες συνεχίζουν να καταβάλουν φορολογία και στις δύο δυνάμεις. Όμως, Αραβική πηγή αυτής της περιόδου παραδέχεται ότι «Η θάλασσα ανήκει στους Βυζαντινούς και η στεριά στους Άραβες» και ότι «κανένα Αραβικό καράβι δεν μπορεί να την διασχίσει εκτός με απάτη». Ο Άραβας γεωγράφος και ιστορικός Ιμπν Ισχάκ Ιμπραχίμ, που έγραψε στα μέσα του 10ου αιώνα το έργο «Οδοί και Βασίλεια» αναφέρει ότι όλοι οι κάτοικοι της Κύπρου είναι Χριστιανοί-Βυζαντινοί και δεν υπάρχει μεταξύ τους ούτε ένας Μουσουλμάνος, και βρίσκεται σε κατάσταση εκεχειρίας με τους Άραβες. Άλλος Άραβας Γεωγράφος, ο Μουγκαντασσί, που έγραψε επίσης τον 10ο αιώνα πληροφορεί ότι «...η Κύπρος έχει πολυάνθρωπες πόλεις και προσκομίζει πολλά οφέλη στους Μουσουλμάνους εξ αιτίας του εμπορίου και λόγω της αφθονίας των εμπορευμάτων, των υφαντών και των άλλων αγαθών που παράγονται εκεί. Το νησί εξουσιάζεται από όποιο έθνος έχει την κυριαρχία στην θάλασσα». Τέλος ο Αμπούλ Κάσιμ Χαουκάλ στο έργο του «Βιβλίο του Σχήματος της Γης», επίσης του 10ου αιώνα αναφέρει ότι «...Η Κύπρος παράγει ωραία μαστίχη, άφθονη ρητίνη και μεταξωτά και μάλλινα υφάσματα, η δε γονιμότητα της γης ξεπερνά κάθε περιγραφή...». Άρα το Κίτιο, Κυπριακό λιμάνι που βρίσκεται στην μικρότερη απόσταση από τις ακτές της Συρίας και του Λιβάνου πρέπει να ήταν ένα από τα σημαντικά κέντρα εμπορίου και επαφών με τους Άραβες των περιοχών αυτών, πράγμα εξ άλλου που καταγράφηκε στα πρακτικά της 7ης Οικουμενικής Συνόδου με δήλωση από τον Επίσκοπο Κωνσταντίας και Αρχιεπίσκοπο Κύπρου Κωνσταντίνο στο τέλος του 8ου αιώνα, ότι δηλαδή από το Κίτιον υπάρχουν τακτικές αναχωρήσεις πλοίων για τα Αραβικά εδάφη.  

Ο γιος του Λέοντα ΣΤ’ του Σοφού, Βασιλεύς Κωνσταντίνος Ζ’ ο Πορφυρογέννητος (913-959), στο έργο του «Περί Θεμάτων» αναφέρει μεταξύ των πόλεων της Κύπρου δεύτερο στην σειρά το Κίτιο μετά την Μητρόπολη Κωνσταντία, ενώ εμφανίζονται για πρώτη φορά σαν πόλεις της Κύπρου η Λεμεσός (Νεμεσός) και η Λευκωσία (Λευκουσία). Όταν ο Πορφυρογέννητος στο ίδιο έργο μιλά για απελευθέρωση της Κύπρου από τον Παππού του μάλλον εννοεί την απαλλαγή της από την φορολογία που κατέβαλλε στους Άραβες, γιατί στην Κύπρο δεν στάθμευαν μόνιμα Αραβικά στρατεύματα. Εξ΄ άλλου είναι πλέον ιστορικά αποδειγμένο ότι δεν υπήρξε αραβοκρατία στην Κύπρο. Υπήρξε από το 653 μια συνθήκη με όρους ουδετερότητας απευθείας μεταξύ του λαού της Κύπρου και των Μουσουλμάνων, την οποία επικαλείται και σε επιστολή του ο Πατριάρχης Νικόλαος Μυστικός προς τον Χαλίφη Αλ Μουχτατίρ μετά την επέμβαση του ναυάρχου Ημέριου και τα αντίποινα του Δαμιανού του εξωμότη. Μόνο όταν παραβιαζόταν αυτή η συνθήκη έσπευδαν σε αντίποινα οι Άραβες. Οι Βυζαντινοί από την άλλη θεωρούσαν την Κύπρο μέρος της αυτοκρατορίας, της οποίας η διοίκηση ανεστάλη προσωρινά αλλά προσπαθούσαν να βρουν την κατάλληλη στιγμή να την επαναφέρουν. Ποιος λοιπόν διοικούσε την Κύπρο για 300 χρόνια που διάρκεσε αυτή η ουδετερότητα? Ο Κωνσταντίνος Ζ΄ ο Πορφυρογέννητος αναφέρει αυτή την εποχή τους «Φαγγουμείς», που τους παρουσιάζει σαν τους εκπροσώπους όλων των Κυπρίων. Κέντρο μεγάλης εξουσίας φαίνεται να ήταν σύμφωνα με την «Ιστορία της Κύπρου» του Θεόδωρου Παπαδόπουλλου και ο Αρχιεπίσκοπος και οι κατά τόπους Επίσκοποι. Τέλος για θέματα είσπραξης των φόρων εκάστου υπήρχε στην Κύπρο Βυζαντινός αξιωματούχος καθώς και Μουσουλμάνος. 

Οι Κύπριοι σε αντίθεση με τους υπόλοιπους βυζαντινούς, όταν επισκέπτονταν τις Αραβικές πόλεις και λιμάνια δεν θεωρούντο εχθροί και απολάβαιναν προστασίας από τις Μουσουλμανικές αρχές. Το ίδιο συνέβαινε και με τους Μουσουλμάνους που επισκέπτονταν την Κύπρο. Άρα η Κύπρος και το Κίτιο, σε εξαιρετικές σχέσεις με τους Βυζαντινούς αλλά και τους Άραβες πρέπει να επωφελείτο όχι μόνο από το τοπικό εισαγωγικό - εξαγωγικό εμπόριο αλλά πρέπει να απολάμβανε και σημαντικό μέρους του εμπορίου μεταξύ Βυζαντινής και Αραβικής επικράτειας. Απόδειξη των επαφών με τον πολυάριθμο γειτονικό Αραβικό κόσμο αποτελεί η μέχρι σήμερα τυχαία ανακάλυψη στην Λάρνακα αλλά και σε άλλες περιοχές της Κύπρου αραβικών νομισμάτων της περιόδου αυτής. Η οριστική κατάργηση της συμφωνίας ουδετερότητας γίνεται κατορθωτή όταν η δύναμη του Βυζαντίου επικρατεί συντριπτικά πλέον και στην περιοχή της Κρήτης-Κύπρου αλλά και της Μέσης Ανατολής.